OPINIE STRAFUITVOERING                   de standaard  20 aug. 2021

Oude praatjes en plaatjes van nieuwe gevangenissen

 

Hans Claus

Hans Claus & Manu Pintelon

Secretaris vzw De Huizen; Nationaal coördinator Rescaled.

 

Je mag het ‘hortus conclusus’, besloten tuin, noemen, als je er op grote schaal mensen opsluit, is het voor Hans Claus en Manu Pintelon nog altijd een concept dat op de draad versleten is.

>U hoorde vzw De Huizen lichtjes juichen toen de minister van Justitie met zoveel woorden stelde dat de toekomst van de opsluiting als straf in detentiehuizen lag. De gevangenis als concept voor strafuitvoering is allang achterhaald. Hele bibliotheken zijn volgeschreven met uitleg waarom ‘normalisering van de detentiecondities’ niet haalbaar is in grote en middelgrote gevangenissen. Het instituut wint het er telkens van de individuele aandacht voor elke gedetineerde. De dupe zijn op termijn de toekomstige slachtoffers. Wat hebt u er aan als wie vrij komt hervalt, omdat er binnen niet echt met hem op maat is gewerkt en men hem buiten ondertussen vergeten is?

Daarom begrijpen we niet waarom de Regie der Gebouwen nu de loftrompet steekt over het project ‘Hortus Conclusus’ dat bouwbedrijf Jan De Nul uit de grond zal stampen in Antwerpen. We laten ons niet vangen door grote en mooie woorden. Iedereen weet dat het verkooppraatjes zijn om een giga-bouwproject binnen te halen. De werkelijkheid is veel prozaïscher.

Goed voor de vogels

Men pocht met een lage buitenmuur, waardoor het complex als het ware deel blijft uitmaken van de stad. Niets nieuws. Dat was in het penitentiair complex van Brugge ook zo. Maar als je van buitenaf naar deze gevangenis kijkt, dan blijft het op een stuk van de Berlijns Muur lijken. Het nieuwe arresthuis zit overigens helemaal niet ‘in’ de stad. Aan de drie zijden is de locatie omgeven door een nieuw bedrijventerrein, een waterzuiveringsstation en de petroleumindustrie. Bijkomend snijdt een spoorlijn het terrein af van de nabije buitenwijk Hoboken-Kiel en dus van de stad. De geprezen uitkijk vanuit de gevangenis zal niet zo fraai zijn.

De nieuwe gevangenis ‘een veilige en groene oase’, afgeschermd van ‘de oncontroleerbare buitenwereld’? Het lijkt wel het paradijs op aarde.

 

Men pocht ook met compacte bebouwing en veel groene buitenruimtes, waardoor als het ware ‘een dorp’ gecreëerd wordt binnen de muren. Dat is evenmin nieuw. Ook de nieuwe megagevangenis van Brussel/Haren, die volgend jaar geopend wordt, wordt een gevangenisdorp genoemd.

We zetten twee passen achteruit als ik een nieuwe gevangenis ‘een veilige en groene oase’ hoor noemen, afgeschermd van ‘de oncontroleerbare buitenwereld’. Het lijkt wel het paradijs op aarde. Een mens zou bang zijn om nog vrij in Antwerpen rond te lopen.

Als je modern wilt klinken, moet je tegenwoordig vooral veel ecologische punten scoren. Maar een nieuwe gevangenis legitimeren omdat er een groenzone in de stad wordt aangelegd, waar de vogels wel zullen bij varen, is er ver over. Overigens, waar is dat ‘aaneengesloten groengebied’ als je het op een luchtfoto bekijkt?

 

Draak van een instituut

bovenzicht gevangenisZijaanzicht en bovenaanzicht van hoe de nieuwe Antwerpse gevangenis er tegen 2025 zou moeten uitzien. hortus conclusus

Punt is: dit wordt een nieuwe gevangenis, gebouwd aan het begin van de eenentwintigste eeuw, terwijl het concept gevangenis tot op de draad versleten is en bewezen heeft niet te werken.

Zelfs de ‘Design Build Finance Maintenance’-formule wordt opnieuw bovengehaald, terwijl bewezen is dat zo’n publiek-private samenwerking de staat op hoge kosten jaagt. Grote promotoren vullen hun zakken met het tegen hoge kostprijs optrekken van een draak van een instituut.

Detentie integreren in de omgeving? Normaal leefklimaat installeren? Ga dan maar voor kleinschalige detentiehuizen, zoals de minister al eerder aangaf. Die kun je echt in de stad integreren. En als je niet kunt wachten om de versleten Begijnenstraat te slopen en dringend detentiecapaciteit nodig hebt, heb dan op het minst het lef om een deel van die capaciteit direct in zo’n detentiehuizen te realiseren.

Denk aan de vrouwenafdeling die in de Hortus zal verrijzen. Of aan de ouderlingen die er weldra door de tuin zullen sloffen. Of aan de jonge vlegels die pas van de schoolbanken komen, als ze er ooit op gezeten hebben en daar vanaf dag 1 met wat meer geslepen vossen zullen basketten op het binnenplein.

Steek die mensen toch niet allemaal samen achter een kloostermuur, achter deuren van 20 centimeter staal, waar elke stap zal gecontroleerd worden en waar vanwege de schaal en de beheersbaarheid wantrouwen zal heersen, waar de normale omgangsvorm opnieuw zal moeten wijken voor de handhaving van de orde, waar een hypergereguleerd regime elke autonomie gericht op het echte leven in de kiem zal smoren. Een groene gevangenis blijft een gevangenis. We weten allang hoe het er daar aan toe gaat.